قرارداد خرید دین

قرارداد خرید دین

قرارداد خرید دین یکی از عقود مبادله ای می باشد که در سال های اخیر رواج و توسعه زیادی پیدا کرده است. تعریف قرارداد خرید دین در ماده یک دستورالعمل اجرایی خرید دین مصوب 25/5/1390 شورای پول و اعتبار اینگونه می باشد: «خرید دین قراردادی است که به موجب آن شخص ثالثی، دین مدت دار بدهکار را به کمتر از بیع اسمی آن به صورت نقدی از داین خریداری می کند. خرید اسناد و اوراق تجاری ناشی از معاملات تجاری اشخاص حقیقی یا حقوقی به قیمتی کمتر از قیمت اسمی آنها.»

ویژگی های قرارداد خرید دین

تسهیلات خرید دین نیز مانند سایر عقود بانکی دارای ویژگی هایی است که به شرح ذیل می باشد:

1. خرید دین جزء تسهیلات کوتاه مدت است.
2. خرید دین جهت تامین نیازهای مالی واحدهای تولیدی، بازرگانی و خدماتی است.
3. سررسید تسهیلات در قالب خرید دین حداکثر یک سال می باشد.
4. موضوع معاملات خرید دین صرفاً ناظر به اسناد تجاری و اوراق مبادله ای است که مفاد آن حاکی از دین واقعی و ناشی از معاملات تجاری است.
5. اعتبار تعهد اسناد تجاری در زمره شرایط اساسی این قبیل معاملات می باشد.

شرایط تنزیل اسناد تجاری

1. تنزیل اسناد و اوراق تجاری حاکی از بدهی موضوع معاملات تجاری امکان پذیر است.
2. دین باید حقیقی باشد اما چنانچه در قرارداد شرط شود که مدیون در سررسید دین خود را پرداخت ننماید، طلبکار شخصاً متعهد پرداخت باشد، چنین شرطی صحیح می باشد.
3. سررسید اوراق تجاری نباید بیش از یک سال باشد.
4. بانک ها مجاز هستند اوراق و اسناد تجاری را به قیمتی کمتر از مبلغ اسمی آنها تنزیل نمایند .

شرایط اعطای تسهیلات خرید دین

بر حسب آئین نامه اعطای تسهیلات اعتباری خرید دین، بانک ها می توانند با رعایت شرایط ذیل نسبت به اعطای تسهیلات خرید دین به مشتریان اقدام نمایند:

1. اخذ تامین لازم و کافی از مشتری
2. اعطای تسهیلات به اصناف، کسبه و سایر اشخاصی که نتوانند تسهیلات دیگری اخذ نمایند.
3. اعتبار مذکور با حواله قابل برداشت نبوده و صرفاً از طریق خرید اسناد تجاری قابل استفاده می باشد.
4. تنزیل کنندگان باید فعالیت تجاری داشته باشند.
5. سفته نیز قابل تنزیل در بانک می باشد بدین شکل که مشتری برای خرید کالاهای مورد نیاز خود، اقدام به صدور سفته می نماید و فروشندگان کالاها، سفته ها را نزد بانک تنزیل می نمایند.
6. اسنادی که تنزیل می گردد، اعتبار مشتری محسوب شده و فقط توسط متعهد اصلی قابل پرداخت است و بانک حق مراجعه به تنزیل کننده را نخواهد داشت.
7. در حدی که وجه اسناد تنزیل شده، واریز می گردد، حساب اعتباری تا همان حد تسویه شده و می تواند مجدداً مورد استفاده قرار گیرد.

کاربرد خرید دین

عقد خرید دین در سیستم بانکداری بدون ربا، کاربرد زیادی دارد. به عنوان مثال قرارداد های اعتباری که جزو فعالیت های اصلی بانک ها به حساب می‌آید، میتواند به شکل قرارداد خرید دین منعقد شود. همچنین کارت بانکی و سپرده ها و وام ها نیز میتوانند با استفاده از عقد خرید محقق شوند.

یه صورت کلی میتوان گفت که تمامی قرارداد ها و معاملات بین بانک ها و اشخاص حقوقی و حقیق، به دو شکل تجهیز منابع و تخصیص منابع میباشد که در ادامه به تشریح هر یک خواهیم پرداخت:

1.    تجهیز منابع

به قراردادی که مشتری جهت سپرده گذاری بر حسب نیز فعلی یا آتی خود با بانک منعقد میکند قرارداد تجهیز منابع میگویند به این دلیل که بانک از طریق این سپرده ها، منابع مالی خود را تامین مینماید.  این نوع تجهیز منابع توسط بانک عمئتا به دو شکل زیر انجام میشود:

• سپرده بانکی

بسیاری از فقها معتقدند که سپرده های بانکی مشتتریان که در قالب قرارداد مضاربه، قرض و غیره توجیه میشوند، مصداق ربا هستند. یکی از بهترین روش ها برای مشروعیت بخشیدن به این عملیات، توجیه آن با قرارداد خرید دین میباشد.

طبق این قرارداد، در واقع مشتری به بانک قرض میدهد و بانک به واسطه همین سپرده، مدیون مشتری میشود. بانک دین حال خود را از سپرده گذار به صورت اقساطی و با قیمت بیشتر میخرد. همچنین بانک موظف است قیمت افزوده شده را به صورت اقساطی در زمان های دلخواه طلبکار یا داین به او بپرداز (ضمن حفظ یا پرداخت اصل سپرده)

• کارت اعتباری بانکی:

یکی از پرکاربردترین کارت های دنیای امروز، کارت بانکی میباشد که صادر کننده آنها بانک یا موسسات اعتباری میباشد. در واقع بانک به دارنده این کارت ها این امکان را میدهد که بدون پرداخت وجه نقد کالا و خدمات بخرند و بهای آن را طی مدت زمانی مشخص به صادر کننده کارت (بانک) بپردازد.

البته نکته قابل توجه این است که درخواست کننده کارت باید وجهی را قبل از انعقاد قرارداد با بانک در اختیار بانک قرار دهد. به زبان ساده تر، بانکی که کارت های اعتباری را صادر میکند، با مراکز تجاری و خدماتی قراردادی منعقد میکند که دارنده کارتاعتباری بتواند از آن مرکز خرید خود را به صورت نسیه انجام دهد و سپس در زمان مشخص هزینه آن را بپردازد. از سمت دیگر بانک با تنزیل بدهی خریدار به مبلغی کمتر، دین مشتری را از آن مرکز خریداری مینماید. به این ترتیب، فروشنده زودتر از موعد پردخت خریدار به طلب خود میرسد.

1.    تخصیص منابع

همانطور که پیش تر اشاره شد، بانک ها ابتدا منابع خود را تجهیز مینمایند و در مرحله بعد، شروع به تخصیص منابع میکنند. به این معنی که افراد میتوانند به بانک ها مراجعه نمایند و با تامین مدارک مورد نیاز بر حسب نیاز امروز یا آینده خود از بانک درخواست تسهیلات نمایند. برخی از انواع تسهیلاتی که بانک ها در اختیار مشتریان خود میگذارند در ادامه معرفی خواهیم کرد.

• تنزیل اسناد تجاری
• قرارداد های اعتباری
• وام بانکی
• تنزیل اعتبارات اسنادی

شرایط لازم برای قرارداد خرید دین

• عدم صوری بودن دین باید برای بانک شفاف شود
• شرعی بودن معامله و قانونی بودن دین
• سررسید اسناد و اوراق تجاری قابل خریداری باید پس از تحویل کالا موضوع آن اسناد و اوراق قرضه باشد.
• در هنگام خرید دین زمان باقی مانده تا سررسید اوراق و اسناد تجاری کمتر از یک سال باشد
• بدهکار باید قدرت بازپرداخت بدهی خود را داشته باشد و به بانک اطمینان بدهد.
• بدهکار باید دارای حساب جاری با گردش حساب و میانگین موجودی مناسب باشد.
• اهلیت قانونی بدهکار باید ثابت شده باشد.

بررسی مشروعیت عقد خرید دین در قانون

در خصوص مشروعیت این توافق نامه و امکان کاربرد آن به صورت قانونی و مشروع، اختلاف نظرهایی میان فقها به وجود آمده است اما در مجموع می‌توانیم در خصوص این قرارداد به نظر امام خمینی و فتوای آیت الله مکارم شیرازی استناد کنیم زیرا اکثر فقهای معاصر نیز با این دو دیدگاه، اتفاق نظر دارند.

امام خمینی در کتاب تحریر الوسیله به مساله خرید و فروش دین اشاره می‌کند. در این کتاب آمده است که از نظر امام خمینی، معامله و خرید و فروش دین (بدهی) جایز خواهد بود. البته امام خمینی شرطی نیز برای آن در نظر گرفته‌اند. طبق نظر ایشان، معامله دین نباید در اواخر عمر طرفین باشد و اگر اشخاصی در اواخر عمر خود برای این قرارداد، با یکدیگر توافق کنند، توافق آن‌ها باطل است.

از طرف دیگر، آیت الله مکارم شیرازی نیز در فتوایی اعلام می‌کنند که امکان توافق برای امضای قرارداد خرید دین وجود دارد اما شرط اصلی این است که خرید و فروش دین، به وسیله وجه نقد انجام شود. در مجموع با توجه به این دو دیدگاه و همچنین با در نظر گرفتن اتفاق نظر اکثر فقهای معاصر در خصوص جایز و مشروع بودن این قرارداد، معامله خرید و فروش دین، مورد استفاده قرار می‌گیرد و بعد از قانون عملیات بانکی بدون ربا که در سال 1367 به تصویب رسید نیز، وارد سیستم بانکی شد.

بهترین ویژگی‌های وکیل بانکی

بهترین وکیل دعاوی بانکی در تهران

وکیل دعاوی بانکی |عدالت نو

وکیل بانک

قرارداد خرید دین در سیستم بانکی و قوانین مرتبط با آن

برجسته‌ترین ویژگی عقد خرید دین در سیستم بانکی کشور، این است که امکان خرید و فروش اوراق و اسناد بهادار تجاری (مانند سفته و چک) را فراهم می‌کند. در واقع زمانی که از این قرارداد در سیستم بانکی نام برده می‌شود، منظور معامله اسناد تجاری به مبلغی کمتر از ارزش اصلی (مبلغ اسمی) آن‌ها است. چک و سفته، اوراقی هستند که بدهی شخصی به شخص دیگر را اثبات می‌کنند. از طرف دیگر، زمانی که از مبلغ اسمی آن‌ها نیز صحبت می‌شود، منظور مبلغی است که در متن چک و سفته به صورت مکتوب قید شده باشد.

تا سال 1367، تمام معاملات مربوط به خرید و فروش دین (بدهی) با استناد به آیین نامه موقت تنزیل اسناد و اوراق تجاری و مقررات اجرایی آن و همچنین با توجه به متن اطلاحیه این آیین نامه انجام می‌شدند اما در حال حاضر این قرارداد با استناد به ماده 98 قانون برنامه پنجم توسعه به انواع قراردادهای بانکداری و قانون عملیات بانکی بدون ربا افزوده شد و امروزه این تسهیلات در موارد متعدد و در تعداد قابل توجهی از بانک‌های کشور ارائه می‌شوند و در این نظام بانکی کاربرد بسیار زیادی دارند.

بانک‌ها این تسهیلات را با هدف تامین نیاز مالی مشتریان خود در بازه زمانی کوتاه در برابر فروش کالای تجاری، تولیدی یا اسناد تجاری ارائه می‌دهند. در واقع این تسهیلات با رعایت شرایط و ضوابط ابلاغیه بانک مرکزی ارائه می‌شوند. از متقاضیان برجسته این تسهیلات، بنگاه‌هایی هستند معاملات تجاری یا تولیدی خود را به واسطه دریافت اوراق بهادار مدت دار، انجام داده‌اند.

آیا قرارداد خرید دین از نظر شرعی صحیح می باشد؟

طبق نظر مشهور فقهای امامیه معامله بدهی به مبلغ کمتر به خود شخص متعهد فاقد اشکال است. اما راجع به امکان فروش این بدهی به شخص ثالث گفته شده چنانچه دین واقعی باشد، خرید و فروش تنزیل آن به قیمت کمتر از قیمت اسمی دین صحیح است.

دبیر شورای نگهبان در پاسخ به استعلام رئیس کل بانک مرکزی راجع به دستورالعمل اجرایی اعتبار در حساب جاری در قالب خرید دین مصوب 7/12/84 طی نامه شماره 16544/30/58 مورخ 4/5/85 اعلام نمود در مواردی که عنوان دین ذکر نشده، شائبه خرید خود اسناد و اوراق است که خلاف موازین شرع بوده و باید اصلاح گردد. بدین ترتیب قالب خرید دین برای تنزیل اسناد تجاری از سوی شورای نگهبان صحیح قلمداد گردید و حرمت آن صرفاً ناظر به خرید اسناد و اوراق است. تا اینکه طبق ماده 98 قانون برنامه پنجم توسعه کشور، عقد خرید دین به فصل سوم قانون عملیات بانکی بدون ربا مصوب 1390 اضافه گردید.

جهت مشاوره با وکیل بانکی در تهران با موسسه حقوقی عدالت نو تماس بگیرید .

چند شرط لازم برای انجام قرارداد خرید دین

اگر تمایل دارید با امضای این قرارداد، معامله خرید و فروش دین را انجام دهید، پیش از امضای متن قرارداد ، به شرایط و ویژگی‌های این عقد توجه داشته باشید. در ادامه به چند مورد از این شرایط اشاره می‌کنیم:

دین (بدهی) باید حقیقی و همچنین واقعی باشد. یعنی اسناد و اوراق باید به صورت واقعی صادر شده باشند.

شخص متعهد به پرداخت دین، باید معتبر بوده و قدرت پرداخت دیون را داشته باشد.

دین یا بدهی که میان طرفین وجود دارد، نباید ناشی از یک معامله غیر مشروع مانند ربا باشد.

خرید دین با دین (بدهی) دیگر، در شرع جایز نیست و تاکید شده است که خرید باید به صورت نقدی انجام شود.

در متن قرارداد، از فروشنده دین برای پرداخت شدن آن دین، تعهد بگیرید.

قرارداد خرید دین | موسسه حقوقی عدالت نو